kontakt
[FaceBook][EN]zasoby opracowane
[menu]
kontakt [FaceBook][EN]

DOKUMENTY STAROPOLSKIE Z ARCHIWUM PROF. STANISŁAWA PONIATOWSKIEGO

Dokumenty staropolskie z Archiwum prof. Stanisława Poniatowskiego

W zbiorach Biblioteki Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego we Wrocławiu znajdują się ciekawe dokumenty staropolskie wchodzące w skład Archiwum prof. Stanisława Poniatowskiego (1884-1945), znanego antropologa i etnologa. W skład zespołu dokumentów staropolskich wchodzi 15 jednostek sygnaturowych. Dokumenty te stanowią zapewne zaledwie fragment zbioru materiałów do przygotowywanej przez St. Poniatowskiego monografii Rusi Litewskiej o różnej prowieniencji, która wraz z częścią materiałów naukowych Profesora trafiła do Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego po II wojnie światowej. Obecnie dokumenty staropolskie zostały uporządkowane w układzie problemowo-chronologicznym, ale zachowane zostały okładki dawnego podziału w formie osobnej jednostki.

W skład dokumentów staropolskich z Archiwum prof. Stanisława Poniatowskiego wchodzi przede wszystkim ciekawa kolekcja akt majątkowych, aktów notarialnych, poświadczeń i innych dokumentów o charakterze prawnym. W przeważającej części są to wypisy w ksiąg grodzkich, ziemskich, trybunalskich i innych, potwierdzone podpisami świadków, sporządzających je urzędników i opatrzone urzędowymi pieczęciami. Dokumenty te, datowane na XVII- XIX wiek mogą stanowić ciekawe źródło do poznania stosunków własnościowych i majątkowych Rusi Litewskiej, mogą również stanowić cenne źródło do badań nad mentalnością i kulturą mieszkańców. Dokumenty te są ułożone według miejscowości i ich właścicieli w poszczególnych jednostkach inwentarzowych.  Szczególnie wartościowe są materiały dotyczące dóbr Mołowidy w powiecie słonimskim, w tym inwentarze i sumariusze od XVII do poł. XIX wieku, dokumenty dotyczące dóbr Lachowicze w powiecie pińskim oraz innych miejscowości na Rusi Litewskiej jak Kołbowo, Krzywobłoty, Ostrów, Raczkiewicze, Aleksandrów, Boćki, Dworce, Kusin, Łopienica Mała, Roś, Wiszowa, Wołkowysk i wiele innych. Obecnie miejscowości te znajdują się na terytorium Polski, Litwy i Białorusi.

 Osobną kategorię dokumentów stanowią  pamiętniki i relacje dotyczące życia codziennego na Podlasiu i Królestwie Polskim z XIX wieku, z czego dwie relacje są unikatowe. Interesujące są  wspomnienia z 1850 r. Michała Ostromęckiego z podróży z Łomży do Krakowa, w których autor zawarł wnikliwą analizę zwyczajów chłopskich z terenów Królestwa Polskiego oraz interesująco zanalizował wpływ mentalności chłopskiej na formowanie się w tym czasie warstwy robotniczej. Innym ciekawym pamiętnikiem jest relacja NN o okolicznościach towarzyszących zniesieniu pańszczyzny w 1861 roku na terenie Podlasia i Białostocczyzny i przebiegu powstania styczniowego w wymienionym obszarze. Autor relacji jest nieznany, jednakże z treści pamiętnika jak i proweniencji ( autograf opatrzony jest pieczątką „Z księgozbioru Z. Glogera) jak i dopisku samego St. Poniatowskiego można przypuszczać, ze autorem mógłby być Jan Gloger (1812-1884), ojciec Zygmunta Glogera, znanego historyka i etnografa.

Ponadto w kolekcji dokumentów staropolskich St. Poniatowskiego znajdują się  liczne dokumenty gospodarcze jak instruktaże gospodarcze, materiały dot. kwestii włościańskiej, korespondencja ekonomiczna, supliki, pozwy, materiały dot. transportu rzecznego na Litwie w XVIII w., materiały  genealogiczne, taryfy podatkowe i inne.

Dla genealogów dokumenty staropolskie z Archiwum mogą stanowić cenne źródło dla poznania powiązań rodzinnych i majątkowych przede wszystkim rodzin Kiersnowskich, Bęklewskich i Wojniłłowiczów i Bakanowskich, ale także rodzin z nimi spokrewnionych lub sąsiedzkich.  Ze względu na rosnące zainteresowanie badaniami genealogicznymi w trakcie opracowania dokumentów zdecydowano się na szczegółowe wymienianie występujących w formie podpisów nazwisk.

Dokumenty staropolskie Archiwum prof. Stanisława Poniatowskiego powstawały      w okresie od 1620 (najstarszy) do 1893 roku (najpóźniejszy datowany dokument), sporządzone są w jęz. polskim, staro białoruskim, rosyjskim i niemieckim. Są to oryginały       i kopie współczesne dokumentów wydawanych dla potrzeb stron procesowych z kancelarii sądów grodzkich i ziemskich, autografy wspomnień i relacji.  Na niektórych dokumentach zachowały się urzędowe i prywatne pieczęcie lakowe lub papierowe. Dla potrzeb opracowania i udostępnienia zbioru dla szerokiego grona odbiorów dokonano spisu materiałów na podstawie instrukcji wydawniczej z 1952 roku z uwzględnieniem oboczności pisowni przy tłumaczeniach z języka obcego. W opisach jednostek tam, gdzie to było możliwe, dokonano identyfikacji nazwisk i  miejscowości. Również, ze względu  na specyfikę Archiwum, wyjątkowego w zbiorach Biblioteki Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, zdecydowano się na opublikowanie opisów szczegółowych zawartości Archiwum. Do opisu inwentarzowego dołączony został indeks nazwisk i miejscowości geograficznych wymienionych w dokumentach staropolskich Archiwum. 

Wykaz jednostek dokumentów staropolskich z Archiwum prof. Stanisława Poniatowskiego:

385/1 XIX w. O pośrzednikowstwie (!). [Wspomnienia NN o okolicznościach zniesienia pańszczyzny w 1861 r. w powiecie bielskim guberni grodzieńskiej]. S. 90. [pobierz]

381/2 1850-1896. Materiały dotyczące rodziny Ostromęckich. S.78. [pobierz]

381/1   1846. Uwagi niektóre ekonomiczne z memoriału JW. Tomasza Umiastowskiego, b. prezydenta Sądu Głównego Wileńskiego, skopiowane 1835 roku novembra  2 dnia. S.42. [pobierz]

381/3  XIX w. Dziennik korespondencyjny. S. 222. [pobierz]

385/2 1866-1872. Materiały różne  Czesława Ławrynowicza. S. 202; 56. [pobierz]

384/1 1798 –1845. Papiery osobiste rodziny Kiersnowskich. S.60. [pobierz]

382/1 1651 –1863.  Inwentarze,  sumariusze i inne dotyczące dóbr Mołowidy w powiecie słonimskim S. 138. [pobierz]

384/2 1652 –1839. Papiery Kiersnowskich dotyczące dóbr  Mołowidy w pow. słonimskim. S. 160. [pobierz]

384/3 1714- 1740. Papiery  różne Wojniłłowiczów i rodzin spokrewnionych. S. 72. [pobierz]

380/1 1769 –1823.Papiery osobiste Bęklewskich. S. 30. [pobierz]

380/2 1765-1827. Papiery Bęklewskich dotyczące dóbr Lachowicze w powiecie pińskim. S.200. [pobierz]

382/2 1620-1803. Materiały różne dotyczące stosunków własnościowych różnych miejscowości na Rusi Litewskiej. [pobierz]

383 1647-1869.Zbiór materiałów różnych gospodarczych  dotyczących  miejscowości na Rusi Litewskiej. S. 318. [pobierz]

386  1758-1862. Materiały różne z archiwum Stanisława Poniatowskiego. S.144. [pobierz]

 

Indeksy do dokumentów staropolskich z Archiwum prof. Stanisława Poniatowskiego:

 

Pobierz materiały w jednym pliku: tutaj

Nasze strony korzystają z plików cookies zgodnie z ustawieniami Twojej przeglądarki.